Minjasöfn og menningarsögulegir staðir á Íslandi eftir landshlutum: Ferð um landið

Reykjavík og suðvesturland: byrjið á Landnámssýningunni

Byrjið á Aðalstræti 16 í miðbæ Reykjavíkur, þar sem Landnámssýningin er byggð í kringum varðveittan langhúsavegg frá víkingaöld frá því um 871. Hún tekur innan við klukkustund, leggur grunninn að öllu öðru á ferðinni og er tveggja mínútna ganga frá höfninni. Hafið hana í huga ásamt Þjóðminjasafni Íslands við Suðurgötu, sem rakir sögu landsins frá landnámi til sjálfstæðis á einni tímaröð í einni hæð. Bæði eru það snarpir að hægt er að klára þau á rigningardegi; reiknið þremur klukkustundum fyrir bæði og gistið í göngufæri frá Laugavegi svo þið getið farið aftur á hótelið á milli.

Keyrið 45 mínútur austur á Árbæjarsafn, opinn safnasvæðið með klasa af torf- og timburhúsum sem endurgerð hafa verið á upprunalegum stað. Það er hljóðlát andstæða við miðbæinn, best frá júní til ágúst þegar starfsfólk í sögulegum búningi er viðstaddt. Fyrir suðvesturland er eðlilegur útgangspunktur Selfoss eða Hveragerði, klukkustund frá Reykjavík á þjóðvegi 1, þaðan sem hægt er að ná gamla biskupsstólnum á Skálholti og jarðhitasögunni í Haukadal á einni lykkju. Ég myndi bóka tvær nætur þar frekar en að fara í dagsferðir frá höfuðborginni.

Vesturland: landnámssögur og lifandi búgarður

Borgarnes, 75 mínútur norður af Reykjavík á þjóðvegi 1, hýsir Landnámssetrið sem segir sögu Egils sögu og upphaflegu landnámsins í tveimur sýningum í kjallara. Það er góður viðkomustaður á rigningardegi áður en haldið er á Snæfellsnes, þar sem fiskibæirnir Arnarstapi og Hellnar varðveita steinhafnargarða og gamla verslunarstíga. Vegirnir á nesinu eru hægir og oft ísi eftir nóvember til mars; ef þið keyrið þá skuluð þið gista eina nótt í Stykkishólmi og athuga vegakerfið á hverjum morgni frekar en að skuldbinda ykkur við fasta áætlun.

Mitt val á Vesturlandi er byggðasafnið að Eiríksstöðum nálægt Búðardal, endurgerð af búgarði Eiríks rauða í Dalasýslu. Það er lítið, það er heiðarlegt um hvað er endurgerð og hvað er upprunalegt, og umhverfið er þess virði að fara út fyrir leið. Sameinið það við viðkomu að Reykholti, miðaldahúsi skáldsins og höfðingjans Snorra Sturlusonar, þar sem gamla kirkjan og Snorralaug eru enn sýnileg. Hvort tveggja tekur innan við 90 mínútur, en saman útskýra þau mikið um hvernig miðaldasamfélagið á Íslandi var skipulagt.

Norðurland: torfbæir, síld og safn við vatnið

Á Norðurlandi finnst manni menningarsögulegir staðir Íslands minnst líkja söfnum. Að Glaumbæ í Skagafirði, klukkustund vestur af Akureyri á þjóðvegi 75, gengur maður um völundarhús samtengdra torfstofa sem voru enn notaðar á nítjándu öld. Nálægt er gamli biskupsstóllinn á Hólum með lítilli dómkirkju og háskóla sem á sér sögu aftur til tólftu aldar. Akureyri, önnur stærsta borg landsins, er rétti útgangspunkturinn: klukkustund að Glaumbæ, 90 mínútur að Húsavík, og nóg af hótelum svo þið þurfið ekki að velja á milli tveggja staða í júlí.

Fyrir eitthvað öðruvísi er Siglufjörður á Tröllaskaga með Síldarævintýrið í gamla söltunarstöð hússins, sem útskýrir uppganginn sem byggði og braut síðan þessa strönd snemma á tuttugustu öld. Bærinn er 70 mínútna akstur norður af Akureyri í gegnum tvo jarðgöng; vegurinn getur lokað að vetri, svo skipuleggið sveigjanlega nótt. Enn austar er könnunarsafnið á Húsavík um hvalveiðar og náttúrusögu svæðisins. Ég myndi bóka Akureyri í þrjár nætur og líta á Siglufjörð sem dagsferð frekar en að flytja hótel tvisvar.

Austurland og Suðurland: síldarverksmiðjur, torfkirkjur og hverju skal sleppa

Austfirðir launa sér hægan akstur. Fransisku síldarspítalinn á Fáskrúðsfirði, byggður þegar bretónskir fiskimenn unnu þessa firði, hýsir nú safn um það samfélag, og götuskilti bæjarins eru enn tvítyngd. Enn sunnar liggja torfkirkjan á Hofi í Öræfum og gamli búgarðurinn á Sandfelli í skugga Vatnajökuls báðir við hringveginn milli Hornafjarðar og Víkur. Húsnæði hér er af skornum skammti — örfáir búgarðar og gistihús í hverju þorpi — svo bókið Eyjum eða Hornafirði tveimur til þremur mánuðum fyrr ef þið ferðist í júlí eða ágúst.

Á Suðurlandi er byggðasafnið í Skógi undir Eyjafjallajökli besti menningarsögulegi viðkomustaðurinn á leiðinni, með stórt safn búverkfæra og torfbæ við hliðina. Sleppið 'víkingaþorpunum' við veginn sem miða að hópferðabifreiðum; þau kosta meira en hin heiðarlegu byggðasöfn og kenna minna. Ef þið hafið aðeins eina viku myndi ég einbeita mér að Reykjavík, Skagafirði og Skógi og láta Austfirði bíða næstu ferðar — aksturstíminn er lengri en kortið gefur til kynna, sérstaklega á malarvegum.